เมื่อศรัทธาต้องแลกด้วยเลือด บทเรียนแห่งความย้อนแย้งในยุคปฏิรูปศาสนา

31 ตุลาคม 1517 มาร์ติน ลูเธอร์ (Martin Luther) นักบวชคาทอลิก ติดประกาศ 95 ข้อ (95 Theses) ในคืนวันฮาโลวีน ที่ประตูโบสถ์ Schlosskirche (Castle Church) (อ่านว่า ชลอสส์-เคียร์เชอะ) วิทเทินแบร์ก (Wittenberg) เยอรมัน เปิดฉากยุคปฏิรูป (Reformation) เหล่านักคิดมากมายลุกขึ้นท้าทายการกดทับทางปัญญาของศาสนจักรคาทอลิกอย่างกล้าหาญ ตั้งแต่การห้ามแปลพระคัมภีร์จากละตินเป็นภาษาท้องถิ่น การท้าทายเรื่องการขายใบไถ่บาป (Sales of Indulgences) การปฏิเสธการแปลงสารในพิธีมหาสนิท (Transubstantiation) ความรอดที่มาโดยพระคุณไม่ใช่การกระทำ

มาร์ติน ลูเธอร์ เทศนาที่เมืองวาร์ทบวร์ก (Wartburg)

มาร์ติน ลูเธอร์ ยึดมั่นในพระคัมภีร์เท่านั้น และปฏิเสธทุกอย่างของคาทอลิก เช่น การบวช พิธีกรรม การตกแต่งโบสถ์อย่างสวยงาม และการบูชานักบุญ เป็นต้น

การก่อตั้งกลุ่มกาลแว็งที่เจนีวาในปี ค.ศ. 1549

กระแสปฏิรูปศาสนาซึมเข้าฝรั่งเศสผ่านงานเขียนของมาร์ติน ลูเทอร์ ฌ็อง กาลแว็ง (John Calvin อ่านแบบสำเนียงฝรั่งเศส) ได้รับแรงบันดาลใจจากลูเธอร์ เดินหน้าปฏิรูปในฝรั่งเศสโดยเฉพาะการต่อต้านมิสซาแบบคาทอลิก จนปี 1533 กาลแว็งถูกขับไล่ออกจากฝรั่งเศสไปยังเจนีวา ที่นั่นกาลแว็งรวบรวมขบวนการอูเกอโนต์ (Calvinist Protestants of France) ที่มีเอกภาพและพลังทางการเมือง

จอห์น น็อกซ์ บิดาแห่งนิกายเพรสไบทีเรียน

จอห์น น๊อกซ์ (John Knox) นำแนวคิดฌ็อง กาลแว็งเข้าไปยังสกอตแลนด์และเป็นผู้ก่อตั้งนิกายเพรสไบทีเรียน (Presbyterianism) ซึ่งเป็นสถาบันทางศาสนาและวัฒนธรรมหลักของสกอตแลนด์มาจนถึงปัจจุบัน จอห์น น๊อกซ์ กวดล้างการล่าแม่มด ปฏิเสธเพลง และเทศกาลรื่นเริงต่าง ๆ ต่อต้านการแต่งตั้งบิชอบ ความแตกต่างของเขากับลูเธอรันคือความเชื่อเรื่อง Predestination

Predestination (เทวลิขิตนิยม) คือหลักข้อเชื่อที่ระบุว่าพระเจ้าทรงตัดสินพระทัยไว้ตั้งแต่ก่อนการสร้างโลกว่ามนุษย์คนใดจะได้รับความรอด (Salvation) และคนใดจะถูกปล่อยให้พินาศ (Damnation) โดยการตัดสินใจนี้ขึ้นอยู่กับพระประสงค์สูงสุดของพระองค์แต่เพียงผู้เดียว ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการทำความดี ความประพฤติ หรือการตัดสินใจใด ๆ ของมนุษย์

ความวุ่นวายเหล่านี้ก่อให้เกิดสงครามในยุโรปเหนือ การกวาดล้างผู้เห็นต่างอย่างรุนแรง เกิดสงครามมากมายอย่างต่อเนื่อง เช่น

- สงครามชาวนาเยอรมัน (German Peasants' War, ค.ศ. 1524–1525) ผู้เสียชีวิต 100,000-300,000 คน

- สงครามศาสนาของฝรั่งเศส (French Wars of Religion, ค.ศ. 1562-1598) การเข่นฆ่ากันระหว่างชาวคาทอลิกกับกลุ่มอูเกอโนต์ มีผู้เสียชีวิต 2-4 ล้านคน 

- สงครามแปดสิบปี / การปฏิวัติเนเธอร์แลนด์ (Eighty Years' War, ค.ศ. 1568-1648) มีผู้เสียชีวิต 6 แสน-1 ล้านคน

- เกิดสงครามสามสิบปี (Thirty Years' War, ค.ศ. 1618-1648) มีผู้เสียชีวิต 4.5-8 ล้านคน

The Saint Bartholomew's Day Massacre โดย François Dubois, ค.ศ. 1572-1584 บรรยายสงครามศาสนาของฝรั่งเศสและการสังหารหมู่กลุ่มอูเกอโนต์

สงครามการปฏิรูปศาสนาในยุโรปปิดฉากลงผ่านข้อตกลงและสนธิสัญญาสันติภาพ

1. สนธิสัญญาสันติภาพแห่งเอาก์สบวร์ก (Peace of Augsburg, ค.ศ. 1555) เยอรมัน

2. พระราชกฤษฎีกาแห่งน็องต์ (Edict of Nantes, ค.ศ. 1598) ฝรั่งเศส

3. สนธิสัญญาเวสต์ฟาเลีย (Peace of Westphalia, ค.ศ. 1648) จบสงครามสามสิบปี และ สงครามแปดสิบปี ซึ่งถือเป็นจุดสิ้นสุดของยุคสงครามศาสนาในยุโรปอย่างสมบูรณ์

เป็นเรื่องจริงที่ย้อนแย้งที่อิสรภาพทางความคิดที่กล้าเห็นต่างจากผู้มีอำนาจจะต้องเข้าสู่กระบวนการรบพุ่งให้เกิดความสูญเสียทั้งสองฝ่าย และลงเอยด้วยสันติภาพแบบไม่ยุ่งเกี่ยวกัน

"คนรักพระเจ้ายุคนี้ยังก่อสงครามระหว่างกันเมื่อมีความเห็นต่างอีกไหมนะ"