อยุธยา: ประวัติศาสตร์และการเมือง

ผมรู้สึกผูกพันกับอยุธยา ทุกครั้งที่หาจังหวะได้ก็จะแวะไปกินกุ้งเผาริมน้ำและขับรถชมเมืองเก่าดูซากปรักหักพังซึมซับความทรงจำของประวัติศาสตร์ยุคที่รุ่งเรืองอย่างยาวนานของไทย

เรื่องราวของอยุธยาจะไม่สมบูรณ์หากไม่ได้ศึกษาประวัติศาสตร์อยุธยาอย่างครบถ้วน โดยเฉพาะมุมมองที่มากกว่าศึกสงครามระหว่างกษัตริย์ที่เน้นปราบดาภิเษกหรือไม่ก็ศึกพม่าไทย แต่ยังมีประเด็นสังคม การเมือง เศรษฐกิจและการต่างประเทศ

ผมพบอะไรที่น่าสนใจจากหนังสือเล่มนี้

1. ชุมชนชาวไทยสมัยก่อนเกิดขึ้นแบบกระจายไม่มีศูนย์กลางชัดเจน เช่น เชียงใหม่ ลำปาง ล้านนา สุโขทัย สุพรรณบุรี เพชรบุรี นครราชสีมา แต่เฉพาะอโยธยาเท่านั้นที่มีแนวคิดการรวมศูนย์อำนาจ และร่วมมือกับละโว้ก่อตั้งอยุธยา จากนั้นก็ตีไปเรื่อยจนกลายเป็นอาณาจักรหลักในแถบสุวรรณภูมิ

2. แม้อยุธยาจะตีสุโขทัยสำเร็จตั้งแต่สมัยสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 หรือขุนหลวงพะงั่ว กษัตริย์องค์ที่ 3 แห่งกรุงศรีอยุธยา (กษัตริย์พระองค์แรกแห่งราชวงศ์สุพรรณภูมิ) แต่กว่าอยุธยาจะสามารถรวมใจเมืองเหนือคือสุโขทัย-พิษณุโลกได้ ต้องรอจนถึงสมัยพระบรมไตรโลกนาถ กษัตริย์พระองค์ที่ 8 โอรสของพระเจ้าสามพระยา (ที่ตีมหาอำนาจเขมรได้สำเร็จถึงนครธม) ทรงมีมารดาเป็นสุโขทัย การปกครองต้องประนีประนอมหลายอย่างเพื่อซื้อใจเมืองเหนือ จนถึงเสด็จมาประทับที่พิษณุโลกและสถาปนาเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรอยุธยาแทนเมืองอยุธยาในระยะเวลาสั้น ๆ ให้อยุธยาเป็นเมืองลูกหลวงโดยให้วังหน้าครอง

3. เราเคยไปตีกัมพูชาและลาวแบบรุนแรงพินาศสิ้่นชาติจนเขาต้องย้ายเมืองหลวงหนีภัยและกู้เมือง ไม่ต่างกับที่พม่าเคยตีกรุงศรีฯ จนเราต้องย้ายเมืองหลวงมายังธนบุรี กรุงเทพฯ

4. สมัยพระเจ้าบุเรงนอง อยุธยาอ่อนแอจนเสียกรุงครั้งที่ 1 แต่หลังสิ้นพระเจ้าบุเรงนอง พม่าอ่อนกำลัง พระนเรศวรก็ตีพม่าได้หลายเมือง ตีกัมพูชาอีกจนราบคาบ (กัมพูชาน่าจะถูกไทยตีและกู้เมืองน่าจะ 3 รอบ) และพระองค์สวรรคตที่เมืองหาง รัฐฉาน ในพม่า ทุกวันนี้รัฐฉานยังคงเคารพพระนเศวรอยู่เลย

5. พระเอกาทศรถ พระอนุชาของพระนเรศวร รื้อฟื้นสถานีการค้าต่างชาติขึ้นมาโดยเฉพาะฮอลันดา และญี่ปุ่น สมัยของพระองค์มีการส่งทูตไปถึงกรุงเฮก ประเทศฮอลันดา ทำให้การค้าเจริญรุ่งเรืองมาก

6. พระเจ้าทรงธรรม สมัยของพระองค์นำการปฏิรูปศาสนาพุทธครั้งใหญ่ มีการค้นพบรอยพระพุทธบาทสระบุรีและประเพณีจาริกแสวงบุญประจำปีของกษัตริย์อยุธยาต่อ ๆ ไป แม้บ้านเมืองจะแข็งแรงแต่ก็แลกมาด้วยความอ่อนแอทางการทหาร ล้านนาและกัมพูชาปลดแอกจากการเป็นประเทศราชของอยุธยาไป

7. สมัยสมเด็จพระนารายณ์ เราคงเคยได้ยินเรื่องของการส่งทูตไปฝรั่งเศส ตอนนั้นทางวาติกันเข้าใจว่าพระนารายณ์อาจจะอยากเปลี่ยนมานับถือศาสนาคริสต์ เพราะพระปีย์เปลี่ยนมาเข้ารีตศาสนาคริสต์ แต่เมื่อทูตมาถึงก็ได้เพียงเสรีภาพในการเผยแพร่ศาสนาเท่านั้น หลังจากนั้นเกิดกบฏมักกะสันนำโดยฝ่ายสุราเวสี หรือมุสลิมอินโดนีเซีย ได้ยื่นข้อเสนอให้พระนารายณ์เปลี่ยนเป็นมุสลิม สุดท้ายถูกปราบปราม

8. พระเจ้าท้ายสระ พระองค์โปรดเสวยปลาตะเพียนมากจนกระทั่งออกกฎห้ามประชาชนตกปลาตะเพียน ก็แปลกดี ในยุคของพระองค์การค้าข้าวรุ่งเรือง ประเทศจีนขาดแคลนข้าวจนกระทั่งตั้งรางวัลให้กับพ่อค้าจีนที่สามารถนำข้าวจากประเทศไทยเข้าไปขายในเมืองจีนได้ สมัยพระองค์ถือว่าร่มรื่นและเป็นต้นแบบของความสงบที่รัตนโกสินทร์พยามเลียนแบบ

หนังสือยังให้รากฐานความเข้าใจในลักษณะการเมืองการปกครองและเศรษฐกิจสมัยอยุธยาอีกมาก ควรค่าต่อการอ่านเป็นอย่างยิ่ง

"อยุธยา: ประวัติศาสตร์และการเมือง" เขียนโดย ชาญวิทย์ เกษตรศิริ ฉบับที่ผมอ่านเป็นฉบับพิมพ์ครั้งที่ 5 ปรับปรุง ปี 2560 ความหนา 332 หน้า ระดับความยาก: ปานกลางจนถึงยาก เหมาะสำหรับคนไทยทุกคน เล่มนี้ผมให้คะแนน 10/10

ชาญวิทย์ เกษตรศิริ. อยุธยา : ประวัติศาสตร์และการเมือง, พิมพ์ครั้งที่ 5 ปรับปรุง. กรุงเทพฯ : มูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย, 2560. 

#BookReview #อยุธยาประวัติศาสตร์และการเมือง #กนกอ่าน #KanokLeelahakriengkrai