โสกราตีส ปราชญ์ยุค 400 ปี ก่อนคริสตกาล ผู้ที่อุทิศชีวิตเพื่อเป็นกระจกสะท้อนทางความคิดและจิตวิญญาณของชาวเอเธนส์โดยใช้วิธีตั้งคำถามเพื่อให้ผู้ที่แสดงปัญญาได้คิดในมุมที่เขาไม่เคยสำรวจและเปิดเผยความจริงในอีกด้านจนได้คำตอบที่มีคุณธรรม ยุติธรรม และเหมาะสม
สิ่งที่เขาเชื่อจริง ๆ คือการพูดคุยความคิดอย่างลึกซึ้งจะทำให้เกิดความสว่างทางปัญญา ซึ่งเป็นวิธีที่ดีในยุคปัจจุบันด้วย คือฝึกตั้งคำถามต่อตัวเองและการใช้ชีวิต ถามให้ลึก แยกแยะประเด็น หาหลักฐานพิสูจน์ว่าจริง มีคุณธรรม ยุติธรรม และพอเหมาะ โดยไม่หลอกตัวเองหรือทำตามใจตัวเองเป็นหลัก
วิธีที่ช่วยได้มากคือลองคิดจากมุมมองของบุคคลที่สาม คือถ้าเราเป็นคนอื่นแล้วมองเข้ามา เราคิดยังไง ลองแยกความคิดเป็นตาราง 1. ประเด็นคืออะไร 2. หลักฐานที่เราเชื่อว่าถูก และ 3. หลักฐานที่เป็นเหตุผลหักล้างความเชื่อนั้น จากนั้นใคร่ครวญจริงจังด้วยหลักยุติธรรม ความดี และความพอดี ความชัดเจนของประเด็นจะดีขึ้น และหลายครั้งอาจทำให้เราต้องเสียใจกับการกระทำของตัวเองก็เป็นได้
หนังสือเล่มนี้เดินเรื่องด้วยเหตุการณ์ชีวิตของโสกราตีสในการโต้วาทีครั้งสำคัญกับปราชญ์การเมืองสมัยนั้นที่เน้นการใช้วาทะศิลป์โน้มน้าวประชาชน (เรียกว่าปราชญ์สายโซฟิสต์) โสกราตีสตั้งคำถามไล่เลียงความคิดของเขาต่อหน้าประชาชน ค่อย ๆ เปิดโปงความจริง ความยุติธรรม และความพอเหมาะ เพื่อให้ประชาชนรู้จักแยกแยะในสิ่งที่ควรทำมากกว่าสิ่งที่ตื่นเต้นสนุกสนานแต่ไม่มีสาระจริง ๆ ในการใช้ชีวิต และอาจหนักกว่านั้นในอันตรายระดับประเทศหากหลงเชื่อในคำพูดสวยหรูแต่มีวาระซ่อนเร้นเจือปน
อย่างไรก็ตาม ความรู้สึกผมในช่วงท้าย เรื่องราวอาจจะไม่ได้บอกตรง ๆ แต่ผลลัพธ์กลับบอกเป็นนัยว่า ในที่สุดประชาชนก็รู้ว่าอะไรดีอะไรเหมาะ แต่ก็ไม่อาจต้านทานอำนาจของความสุขระยะสั้นจนไว้วางใจนักการเมืองที่ถูกฝึกจนมีวาทะศิลป์ดีและได้รับเลือกเป็นตัวแทนในระบอบประชาธิปไตยของกรีก จนส่งผลเสียในระดับชาติต่อเอเธนส์และกว่าจะเข้าใจตาสว่าง คงต้องให้เวลาอีกระยะหนึ่งซึ่งหนังสือเล่มนี้ไม่ได้กล่าวถึง
ด้วยความตรงไปตรงมาต่อหลักการของโสกราตีส ทำให้เขาถูกตัดสินลงโทษด้วยข้อหาเป็นนักประชาธิปไตย ขณะที่คนที่สั่งประหารถูกเลือกเข้ามาเป็นผู้มีอำนาจจากระบอบประชาธิปไตย แต่ใช้อำนาจเปลี่ยนระบอบการปกครองเป็นคณาธิปไตย (Oligarchy) โสกราตีสจึงถือเป็นปราชญ์คนแรกของกรีกที่ถูกประหารเพราะผู้มีอำนาจพ่ายแพ้ ทนความละอายต่อสภาพไร้ปัญญาจากการสนทนากับโสกราตีสไม่ได้
หลักคิดแบบโสกราตีสวางรากฐานทางปัญญาให้กรีกต่อ ๆ มา จนถึงโรมัน โลกตะวันตก จนมาถึงเราในปัจจุบัน และวิธีการแบบโสกราตีสยังคงใช้อยู่ในการบำบัดทางจิตวิทยาเพื่อเปิดเผยความจริงบางด้านของผู้คน
"คิดแบบโสกราตีส How to Think Like Socretes" เขียนโดย โดนัลด์ เจ. โรเบิร์ตสัน แปลโดย นที สาครยุทธเดช หนังสือใหม่ พิมพ์เดือนตุลาคม 2568 ความหนา 386 หน้า ระดับความยาก-ยาก เหมาะสำหรับผู้ที่สนใจในแนวคิดปรัชญา และผ่านการอ่านหนังสือมาระดับหนึ่งแล้ว เล่มนี้ผมให้คะแนน 10/10
#Bookreview #คิดแบบโสเคตีส #รีวิวโดยกนก #กนกลีฬหเกรียงไกร #KanokLeelahakriengkrai
ความคิดเห็น